×
![]()
sotra timeline
- koncept Załožby za serbski lud za nałožowanje serbšćiny w elektroniskich medijach a w kubłańskem wobłuku: „Prezenca serbšćiny w Nowych medijach” (Koncept z 27.05.2013 – pdf); kótaregož wobstatk su přełožowańske programy za górno- a dolnoserbšćinu
- dojadnanje w koaliciskem dogronje ze Sakskim statnym kněžaŕstwom k spěchowanju digitalizacije serbšćiny
- sobuźěłaśeŕ firmy Microsoft pórucyjo we wobłuku dalejkubłanja k TEAMS dwójorěcne teksty zběraś, dokulaž budu toś te za pśichodne digitalne nałožowanja wjelgin wuznamne
- RCW zachopijo za móžnosćami pytaś, serbsko-nimski onlinepśełožowaŕ realizěrowaś
- zaměry digitalnego přełožowańskego programa:
- pomoc serbšćinu wuknjecym pśi formulěrowanju sadow
- wšednu komunikaciju zjadnoriś
- rozměśe serbski spisanych tekstow pódpěrowaś
- źěło pśełožowarjow /-kow pódpěrowaś
- maminorěcnych motiwěrowaś, serbsku rěc zwenka šulskego konteksta w towarišnostnem žywjenju pisnje intensiwnjej nałožowaś
- Heyer z Instituta za awtomatiske pśeźěłanje rěcy w Lipsku raźijo, Translator Hub firmy Microsoft za pśełožowanje wužywaś
- Helge Schroda wót firmy Microsoft zarědujo projekt za górnoserbšćinu w Translator Hub
- Beata Brězanowa zachopijo zgromadnje ze sobuźěłaśeŕku dwójorěcnje pśedlažece teksty, nejpjerwjej z webbokow serbskich institucijow a towaristwow, gromaźiś
- w februarje pomaga prozninska źěłaśeŕka pśi zběranju sadow, pózdźej ako studentka źěła na honorarnej bazy pśi korpusu sobu
- za startowanje prědnego testa w Translator Hub jo nanejmjenjej 10.000 sadowych pórikow w nimšćinje a serbšćinje trjebnych
- Beata Brězanowa zlodujo prědne pdf-dokumenty do Microsoft Translator Huba
- pśi Serbskem rozgronowem kole w Budyšynje zeznajo Beata Brězanowa IT-technikarja Olafa Langnera, kótaryž se zajmujo za projekt a sebje system w Rěcnem centrumje WITAJ woglědujo
- Helge Schroda pósrědnja kontakt k linguistce a něgajšnej sobuźěłaśeŕce firmy Microsoft Marion Kremer, kótaraž wót togo casa projekt ako póraźowaŕka pśewóźujo
- Olaf Langner zwězujo Translator Hub z Azure-portalom, aby treningi za pśełožowanje pśewjasć mógał.
- pó zachopnych problemach integracije górnoserbšćiny na portalu a pśez Stefana Behrlasa pśewóźowanje komunikacije k Microsoft póraźijo se Olafoju Langneroju prědny trening górnoserbsko-nimskich datow
- na zmakanju w Budyšynje pśedstajijo Olaf Langner aktualne wuwiśe w translatorje Hub wjednistwo Załožby za serbski lud a dalšnym wobźělonym wósobam firmy Microsoft a Rěcnego centruma WITAJ
- prědna pšosba wó spěchowanje za projekt se pla Załožby za serbski lud stajijo
- projekt spěchujo se nejpjerwjej na dwě lěśe pśez Załožbu za serbski lud
- projektowa zagronita Judith Wjenkec pódpěrujo se pśez wjele honorarnych mócow, kótarež paralelne sady korigěruju, pśełožuju abo na zakłaźe terminologijow zestajaju
- zakład pśełožowańskego programa jo bilingualny korpus dwójorěcnych sadow
- leksika a wužywane gramatiske formy wótbłyšćuju rěc wšednego dnja,medijowu, literarnu, šulsku a fachowu rěc ako teke wědomnostnu a pšawnisku rěc
- źiwa se na to, až wopśimjejo korpus wokabular z nejwšakorakšych wobłukow ako kultura, stawizny, muzika, góspodaŕstwo, politika atd.
- gramatiske a druge wósebnosći górnoserbšćiny, na pś. duala a dwójna negacija, wjelerakosć formulacijow a z tym zwisujuce rozdźěle w syntaksy, se wobglěduju
- paralelnje nastawaju górnoserbski a nimski monolingualny korpus, kótarejž matej pomagaś, typiske mustry w cilowyma rěcoma producěrowaś, na pś. pśi twarjenju sady
- integracija górnoserbskeje rěcy njejo w toś tom casu pla Microsoft na zakłaźe techniskich inowacijow južo móžna, dokulaž za rozymne pśełožki w nowo wuwitych neuronalnych systemach pśemała licba paralelnych sadow k dispoziciji stoj
- IT-fachnik Olaf Langner, kenž na honorarnej bazy za projekt statkujo, rešeršěrujo za alternatiwami w Open Source
- wuslědki testow z neuronalnym modelom Google TensorFlow njejsu spokojece
- rozsud padnjo na statistiski tool MOSES-decoder a neuronalny tool OpenNMT (Python), pla kótarejuž se sady na wšakoraku wašnju w slězynje analyzěruju, což zakład za pśełožk twóri, kótaryž wužywaŕ na kóńcu dostanjo
- Olaf Langner se póraźijo, doněnta za Microsoft Translator Hub wuźěłany material do toś teju systemowu pśewześ
- Lěpšyna źěła a testowanja na wšakich programach jo, až mógu se pśełožki mjazy sobu pśirownowaś, aby se pśez to nejlěpše metody wuźěłali
- Bernhard Baier, kenž jo južo wót wuwiśa serbskego pšawopisnego pśespytowanja (2012) a morfologiskego generatora za online-słownik soblexx partnaŕ Rěcnego centruma WITAJ, programěrujo w decembrje prědny web-pówjerch pśełožowańskego programa
- wón pśewóstajijo a zarědujo serwer za projekt, kótaryž stoj nejpjerwjej w priwatnych rumnosćach Olafa Langnera. Pózdźej se zaměstnijo w rumnosćach Załožby za serbski lud
- staw projekta pśedstajijo se 30. nowembra 2019 na digitalnej konferency w Budyšynje
- trajne wobchowanje kontaktow k firmje Microsoft wjeźo k wuglědoju, górnoserbsku rěc z nanejmjenjej 250.000 sadowymi pórikami (aby system efektiwnje źěłał a spokojece pśełožki producěrował) do neuronalnego systema integrěrowaś
- dokulaž se pśez śěže pśi změnje paradigmow pla Microsoft a pytanje za nowymi techniskimi móžnosćami wjele casa zgubijo, njamóžo se onlinepśełožowaŕ kaž planowane kóńc lěta šyrokej zjawnosći spśistupniś
- rozšyrjenje bilingualnego korpusa wjeźo dalej k nejwěcej efektiwnemu pólěpšenju kwality pśełožkow
- serbski slawist, rěcny aktiwist a wikipedijanaŕ Julian Nyča, kenž źěła wót 2019 na honorarnej bazy na projekśe, se z 5 góźinami tyźeński za projekt pśistajijo
- za internego wužywaŕskego krejza programěrujo Olaf Langner dwě pśełožowańskej woknje, pśez kótarejž se prědne pśełožki z pomocu zwiska z platformu Microsoft Azure móžne
- profesor Alexander Fraser a jogo team wót Centruma za pśeźěłanje informacijow a rěcy Ludwiga Maximilianoweje uniwersity Mnichow (LMU) staja we wobłuku mjazynarodnego wuběźowanja mjazy někotarymi uniwersitami k mašinelnemu pśełožowanju wobźělnikam teke bilingualny korpus nimski – górnoserbski k dispoziciji: https://statmt.org/wmt20/
- na zakłaźe pśidatnych spěchowańskich srědkow a sobuźěła dalšnych wósobow, kenž paralelne sady wobźěłuju, se až do kóńca 2020 něźi 190.000 sadow gromaźi
- pšosba wó dalejwjeźenje projekta se pla Załožby za serbski lud zapódajo
- Bernhard Baier stara se wó dalejwuwiśe a wugótowanje pśełožowańskego programa, njeoficielnje "demonstrator" pomjenjowany, za interny krejz a programěrujo webbok za pśełožowanje pód soblex.de/sotra.
- z pomocu demonstratora mógu se sobuźěłaśerje teksty do wobeju rěcowu a na zakłaźe dweju toolowu – statistiskego a neuronalnego systema – pśełožyś
- demonstrator jo w někotarych kšacach z online-wersiju górnoserbskego pšawopisnego słownika soblexx zwězany (njepśełožone słowa mógu se direktnje do pśełožka zapśimjeś)
- Zagronite se dojadnaju na pomjenjenje pśełožowańskego programa: "sotra" (so-sorbian + tra-translator).
- webbok onlinepśełožowarja se pśełožujo do górnoserbšćiny, logo a mě se aktualizěrujotej a informacije wó datowem šćiśe ako teke impresum se pśidaju
- drugi serwer se zarědujo, kótaryž ma funkcionalnosć onlinepśełožowarja a jogo stabilitu pśidatnje zawěsćiś
- kóńc lěta planowana prezentacija se dla pandemije do I. kwartala 2021 pśesunjo, termin se wótgłosujo ze Sakskim statnym ministaŕstwom za wědomnosć, kulturu a turizm w Drježdźanach (SMWK)
- za zjawnu prezentaciju onlinepśełožowarja zestajatej Judith Wjenkec a Anita Hendrichowa, kótaraž J. Wjenkec wót zachopjeńka 2020 ako pśistajona RCW pódpěrujo, rozjasnjeński wideo ("explainity"), w kótaremž se natwaŕ a wužywanje prědnego serbskego pśełožowańskego programa pśedstajatej: Link k eksplainity
- Marko Měškank zachopijo w Dolnej Łužycy paralelne sady zběraś a pšosba wó spěchowanje pśełožowańskego programa za dolnoserbšćinu se staja
- dojadna se mj. dr. ze Załožbu za serbski lud, až se mjenja wósobow wěcej njepśełožuju
- nowe funkcije na webboce:
- X-funkcija za lašowanje zapódanego teksta z kliknjenim
- nowa tasta za kopěrowanje cełego pśełožka do mjazywótkłada (Clipboard-Icon)
- informacija wó licbje znamuškowego teksta a wobgranicowanjow znamuškow na 3.000 za njepśizjawjonych a 6.000 za pśizjawjonych wužywarjow
- w online-wideowej konferency pśedstajijo se prědny pśełožowański program za górnoserbšćinu – nimšćinu a nimšćinu – górnoserbšćinu a pśepódajo se zjawnosći (zastupujucy za statnu ministaŕku za wědomnosć, kulturu a turizm Barbaru Klepsch wobźělijo se Stanisław Brězan online a powěda k spěchowanju)
- rozpšawja se na wjelikem nimskem IT-portalu golem.de („Sorben bauen sich Machine-Learning-Übersetzer selbst“), w regionalnych casnikach LR a SZ a w nimskorěcnem programje MDR ako teke na socialnych medijach kaž Facebook a Twitter
- serbski meme-bok na Instagramje pósćiwa "sotrje" samo swójski rěd
- pśełožowański program "sotra" jo bźez pśizjawjenja nejpjerwjej na boce soblex.de/sotra dermotnje pśistupny
- jo zwězane z górnoserbsko-nimskim pšawopisnym słownikom soblex, aby mógali wužywarje felujuce serbske słowa w pśełožkach na jadnoru wašnju wudopołniś
- studentka Lichotneje uniwersity Barliń (FU) zaběra se w swójom bachelorowem źěle nadrobnje ze "sotru" a wjeźo wobšyrne interviewy z projektoweju kupku
- spěchowanje pśełožowańskego programa za dolnoserbšćinu se docasnje pśizwólijo a Marko Měškank zachopijo oficielnje ako zagronity za projekt źěłaś
- dalejwjeźenje górnoserbskego projekta zachopijo se z docasnym pśizwólenim spěchowanja až do kóńca 2021 pśez Załožbu za serbski lud
- 18 honorarnych mócow naźěłajo, wobźěłajo, pśełožujo a korigěrujo něnto paralelne sady
- mimo wobstawnego pólěpšenja kwality jo dalšny zaměr, z rozšyrjenim bilingualneju korpusowu serbskej rěcy do Microsoft Translatora a dalšne pśełožowańske systemy ako Google-Translate pśiwześ
- załožba za serbski lud procujo se wó kooperaciju z uniwersitu Ludwiga Maximilianowa (LMU) w Mnichowje, dokulaž wšake procese wjelgin wjele liceńskeje kapacity pominaju, kótarež Rěcnemu centrumoju WITAJ w tej měrje k dispoziciji njestoje kaž uniwersitam
- na žycenje Górnoserbskeje rěcneje komisije zarědujo se do pšawego wokna pokazku, až jo sotra pśełožowański system, kótaryž se hyšći dalej wuwija a až jo trjeba, až wužywarje pśełožki pśespytuju a jolic jo trjeba, korigěruju
- nowa funkcija "Kontakt/Feedback" wjeźo wužywarjow k e-mail, z pomocu kótarychž powěsći mógu se z pokazkami abo pśispomnjenjami sotra-teamoju pósrědniś
- wužywarje mógu z noweju tastu "Tekst pósćiś" dalejdaśe pśełožka dowóliś. Tak góźe se zmólki w pśełožonych tekstach analyzěrowaś a felujucy wokabular w korpusu zwěsćiś ze zaměrom, tekstowy korpus rozšyriś a kwalitu pśełožkow stawnje pólěpšowaś
- "Sotra" dostanjo skrotconu swójsku webadresu sotra.app
- ako wósebny serwis póbitujo se wužywarjam něnto teke integrěrowana serbska pšawopisna kontrola, aby se zapódane teksty južo do pśełožowanja kontrolěrowaś a pópšawiś mógali
- z pomocu noweje tasty "abc" nad lěwym woknom dajo se pšawopisna kontrola za- a wušaltowaś
- nowa funkcija w Hamburgskem meni zmóžnijo, webbok we wócy šonujucem "dark mode" wužywaś
- dla rozdźěla pśi negaciji w nimšćinje (jadnora negacija) a serbšćiny (dwójna negacija) a z tym zwisujucymi zmólkami w pśełožku pokazujo se we wótpowědnje relewantnych sadach wósebna pokazka w pśełožonem teksće
- dokulaž wopytuju wužywarje pśecej zasej jadnotliwe słowa pśełožyś a se pśez felujucy kontekst kóńcowki pšawje njepśełožuju, pokazujo se informacija, až dejało se za pśełožowanje jadnotliwych słowow soblexx wužywaś
- Alexander Fraser z LMU Mnichow pišo gromaźe ze swójim doktorandom Dariom Stojanovskim w nadawku Załožby za serbski lud pósuźenje a póbitowanje, pó kótaremž dejali se wšake metody eksperimentelnje nałožowaś, aby se na zakłaźe wuslědkow dalšne póstupowanje koordiněrowaś mógało
- licba znamuškow, kótarež daju se z kliknjenim pśełožyś, se pówušujo na 6.000 za njepśizjawjonych a na 16.000 za pśizjawjonych wužywarjow
- komunikacija z prof. Aleksandrom Fraserom (LMU) wó ewaluaciji dr. Dario Stojanovski ako teke pśigótowanje a pósrědnjenje trjebnych datow a dogronjenjow za optiměrowanje neuronalnych modelow wjedu se dalej
- Dario Stojanovski pśepytujo wšake tak pomjenjone frameworks za pśełožki z neuronalnymi systemami, slěźi za dalšnymi metodami ako back translation (slědkpśełožowanje) a testujo kombinaciju z českimi a pólskimi rěcnymi modelami a tekstowymi korpusami za optimalne pśełožki
- na zakłaźe toś tych rezultatow rozsuźijotej se Olaf Langner a Marko Měškank za neuronalny system Fairseq
- kóńc lěta 2021 wopśimjejo dwójorěcny paralelny korpus 265.200 paralelnych sadow
- dr. Dario Stojanovski, Marko Měškank a Bernhard Baier implementěruju system Fairsequ w šćitanem internem wobłuku do sotry
- prof. Alexander Fraser póraźujo k organizaciji toś togo procesa
- Microsoft Cognitive Services, Translator Team natwarja rěcny model za górnoserbšćinu, kótaryž jo kóńc 2021 w eksperimentelnem stadiumje
- k dnju mamineje rěcy integrěrujo Microsoft, jaden z wjelikich mjazynarodnych koncernow, górnoserbšćinu ako prědnu mjeńšynowu rěc w Nimskej do pśełožowańskego programa Bing-translator, do translator-app a do dalšnych office-programow
- serbske teksty mógu se něnto mimo nimšćiny do a z wěcej ako sto drugich rěcow pśełožyś
- rowno tak jo móžno, we Word cełych dokumentach naraz a w samskem formaśe pśełožyś
- teke w drugich nałožowanjach Microsofta, ako Office 365 abo translator-app, su pśełožki na pś. fotografěrowanych dokumentow do górnoserbšćiny móžne
- pśinosk w blogu Microsoft
- Link na pśinosk w SZ
- pód sotra.app se nowy menijowy dypk FAQ za cesto stajone pšašanja a problemowe rozwězanja zestaja
- neuronalny system Fairseq pśewzejo se powšyknje pśistupny za sotra.app
- pśez pśestajenje wót doněntejšnego statistiskego systema na neuronalny pśełožowański system jo kwalita pśełožkow jasnje stupała; pśestajenja su pśirodnej rěcy bliše
- jasne pólěpšenje pokazujo se teke pśi pśełožowanju z nimšćiny do serbšćiny, dokulaž se něnto doněntejšne problemy z negaciju abo wopacnymi kóńcowkami lěbda hyšći pokazuju
- neuronalny system zepěra se pśidatnje k dwójorěcnyma korpusoma teke na wobšyrne jadnorěcne tekstowe daty z wobeju rěcowu
- modernizěrowany wužywański pówjerch boka jo pśeglědnjejšy a modernjejšy
- nowa funkcija "separatny dokument" zmóžnja, zapódane tekst a pśełožki ned do Word-dokumenta pśeměniś a tam pak w blokowem teksće abo w tabeli dalej wobźěłaś
- w magacinje RBB "Łužyca" pśedstajijo se pśełožowański program "sotra" za rěcne směry dolnoserbšćiny – nimšćina a nimšćina – dolnoserbšćina a pśepódajo se zjawnosći
- zrazom stoj awtomatiski pśełožk mjazy dolnoserbšćinu a górnoserbšćinu k dispoziciji
- dolnoserbsko-nimski korpus jo nastał mjazy drugim w kooperaciji ze Serbskim institutom, kótaryž jo z dweju słownikowu sady k dispoziciji stajił, a wopśimjejo 90.000 dolnoserbsko-nimskich sadowych pórikow a 70.000 dolnoserbsko-górnoserbskich sadowych pórikow
- pśidatna tasta z dwěma šypoma zmóžnja jadnoru změnu směra pśełožowanja
- sotra móžo se něnto k direktnemu pśełožowanju webbokow wužywaś, k tomu ma se rozšyrjenje browsera w internetnem wobchoźe dermotnje wólodowaś
- 14-lětny wuknik Serbskego gymnazija Budyšyn, Korla Baier z Pančic-Kukowa, jo funkciju programěrował
- browserowe rozšyrjenje za direktne pśełožowanje markěrowanych sadow na webbokach jo w browseroma Edge a Chrome jadnorje pśistupne
- za pśełožk markěrujoš wótpowědny tekst na boku, z kliknjenim na pšawu tastu myški ma se "pśełožyś" wuzwóliś a južo pokazujo se wótpowědny pśełožk w separatnem woknyšku nad originalnym tekstom
- link na rozšyrjenje browsera jo teke w smužkowej smužce pśi sotra.app namakaś
- na browser bazěrujuce pšawopisne pśespytowanje jo w programje integrěrowane a zmóžnja, teksty pśed pśełožowjenim kontrolěrowaś
- kóńc lěta 2022 wopśimjejo dwójorěcny paralelny korpus 343.800 paralelnych sado
- źěłowe rozgrono pla firmy Microsoft w Barlinju: rozpomina se, kak móžo se serwis za wužywarjow microsoft-programow w dolno- a górnoserbskej rěcy rozšyriś a co ma prioritu měś
- orientacija póbituju pśi tom typiske scenarije, ako na pśikład:
- Nimskorěcne starjejše kśě wěźeś, co w serbskej wucbnicy jich źiśi stoj. Pó fotografěrowanju serbskego boka ze smartfonom dejał se tekst ned do nimšćiny pśełožyś a pśedcytaś. Serbske starjejše kśě skerjej, až Microsoft Translator App jich powědane słowo rozmějo a do teksta pśetwórijo, tak až mógu powěsć na šulu, ako na pś. wuzjawjenje chórosći, ned wótpósłaś.
- Sobuźěłaśerje serbskich institucijow a zjawnych zastojnstwow, kótarež źěłaju wšednje z Microsoft Office a nimske ako teke serbske teksty wužywaju, dejali se na awtomatiske spóznawanje rěcy a jadnory pśistup k pśełožkam spušćiś móc.
- Profesionelnym pśełožowarjam dejało móžno byś, pśełožowański program samostatnje na wěste temy a fachowe zapśimjeśa treněrowaś.
- k dnju mamineje rěcy zgónijomy, až Microsoft wótglědujo, tak skóro ako móžno teke mašinelny pśełožk za dolnoserbšćinu póbitowaś
- serbske fachniki pśespytuju kwalitu modela w testowańskich pśełožkach
- ako drugu mjeńšynowu rěc w Nimskej integrěrujo Microsoft něnto teke dolnoserbšćinu do pśełožowańskego programa Bing-translator, do translator-app a do dalšnych programow ako na pś. Word, PowerPoint, Excel a Outlook
- češćina se pśidatnje ako betawersija pla sotra.app integrěrujo
- za zjawne spśistupnjenje žrědłowych kodow a licencow, wózjawjenje skriptow a k dokumentaciji funkcionalnosći sotry a treningow zarědujo se separatny repository w GitHub
- serbski monolingualny korpus se wobšyrnje wutwarijo, aby se kwalita gramatiki serbskich pśełožkow dalej pówušyła
- wuźěłanje syntetiskich pśełožkow z monolingualnych datow a pólěpšenja toś tych
- w slězynje zarědujo se nowy web serwis za integrěrowanje nowych rěcnych modelow
- jaden projektowy sobuźěłaśeŕ jo se z projekta slědk śěgnuł, togodla musy se za eksterneju firmu pytaś, kótaraž móžo techniske zwopšawdnjenja a treningi pśewześ
- pó wupisanju dostanjo nadawk drježdźańska firma text2knowledge, kótaraž nazgónjenja w awtomatiskem pśeźěłanju tekstow z pomocu KI ma; wóna se wobšyrnje zaźěłujo
- Korla Baier treněrujo wšake nimsko-górnoserbske pśełožowańske modele, kótarež bazěruju na large-language-modelu llama-3-8b-instruct; toś te modele pak njamógu se zjawnje pód sotra.app k dispoziciji stajiś, dokulaž pominaju sebje pśewjeliku liceńsku kapacitu
- na zarědowanju w Jakubecojc załožbje w Kulowje k temje “Serbšćina w digitalnych programach” se prezentěruju mj. dr. wuwiśa w sotra.app a w nałožowanjach firmy Microsoft zjawnje a w slědujucej źěłaŕnicce wobźělnikam bližej se rozkładuju
- na zakłaźe problemow pśi pśełožkach formatěrowanych tekstow jo se pśidatna funkcija za za- a wušaltowanje wótstawkowych markow pśidała
- dalšna nowa funkcija jo synchrone scrolowanje wobeju woknyškowu (originalnego teksta a pśełožka), což jo pśi dłujkich tekstach wjelgin wužytne
- sotra.app dostanjo nowu funkciju k źělenju pśełožka z tym, až se link zarědujo, kótaryž móžo se na pś. do mejlki zasajźiś; z pomocu linka pśiźo wužywaŕ resp. wužywaŕka k sotrje a k pśełožkoju wótpowědnego teksta
